Sonja Scholten

Sonja Scholten | Stedelijke identiteit | Grensregio | Ruhrgebied | http://www.citydna.nl/ | https://ruhrmetropoolblog.com | @SonjaCityDNA | @RuhrfrauNL

Neugnadenfeld, schuldig landschap

Neugnadenfeld, schuldig landschap

Zo af en toe stuit je ineens op een plek waar de waanzin van menselijk handelen het landschap en de bewoners voor altijd heeft getekend. Neugnadenfeld, vlak over de grens in het Grafschaft Bentheim is zo’n plek. Europese absurditeit verstopt in het veen, een soort stuivertje wissel van het meest bizarre soort. Krijgsgevangenen uit alle hoeken van Europa lieten hier het leven en ontheemden van Duitse afkomst uit verschillende regio’s in Oost Europa bouwden na de oorlog in aftandse barakken een nieuwe toekomst op. 

Neugnadenfeld, je raakt er niet zomaar verzeild. Het dorp ligt niet op een doorgaande route en er wonen ook maar 700 mensen. Toch rijd je er vanuit het noorden van Twente vrij snel naar toe. Het was de opvallende naam die mij heeft getriggerd wat meer over deze plaats te willen weten. En vervolgens het besef dat dit alles zich op een steenworp afstand van de grens heeft afgespeeld en dat niemand het er in Nederland ooit over heeft. Simpelweg omdat de Duits-Nederlandse grens, ondanks dat ze 'open' is, maar mondjesmaat verhalen doorlaat. Ik besloot deze plek te bezoeken.

Zompig, mistig en uitgestorven, Neugnadenfeld op een zondag in januari. De grond zuigt alles op, zwaarmoedige veengrond en grauw kaal landschap. De zon is hier op deze koude januaridag gestopt met schijnen en de geschiedenis kruipt er stilletjes onder je huid. We parkeren de auto op het dorpsplein. Van hieruit waaieren een paar straten uit, sobere huizen gebouwd in een repeterend patroon. Aan het plein een simpele kerk en een gemeenschapshuis. De rechthoekige vorm van het gemeenschapshuis heeft de grondvorm van een barak. Ik had de mensen willen vragen hoe het is om hier te leven, maar op deze koude en klamme dag er is buiten bijna geen levende ziel te bekennen.

Overal in het dorp staan panelen met daarop grote opgeblazen zwart wit foto’s. Russische soldaten kijken je uitgeblust aan, maar ook Noord Afrikanen, krijgsgevangen gemaakt in Frankrijk. Met onder de foto’s lappen tekst om het verhaal van Neugnadenfeld te vertellen. Velen hebben hier het leven gelaten, van honger en kou gestorven, simpelweg in de beslotenheid van het kamp aan hun lot overgelaten. Over het aantal anoniem begraven krijgsgevangenen is geen duidelijkheid, de een spreekt van 600, de andere van 6000.

 

b2ap3_thumbnail_begraafplaats-Neugnadenfeld.jpg

 

En hier op deze vochtige grond, waar tot dan nog nooit geen mens vrijwillg had willen wonen, kregen vlak na de oorlog Duitse Hernhutters, verdreven uit Silezië en de Oekraïne, door de overheid, een nieuwe toekomst aangeboden. Een aantal van hen kwam uit Gnadenfeld, een dorp dat nu met de naam Pawlowiczki (Polen) op de kaart staat. Met hun blote handen hebben ze in deze klamme uithoek van Duitsland hun nieuwe Gnadenfeld opgebouwd. De barakken werden hun eerste woonblokken. Ik vermoed dat de lijken van de krijgsgevangen onder de voeten van de eerste pioniers hebben geknarst. Wat een plek om een nieuwe start te kunnen maken. Het zal hoogst ongemakkelijk hebben gevoeld. 

Aan de rand van het huidige dorp ligt omzoomd door een jong bos de begraafplaats uit de tijd van het krijgsgevangenenkamp Emslandlager XV. De weide is deels met mos overgroeid. Hier en daar een schuine zerk als herinnering aan wat hier is geweest. Een centraal monument met wat bloemen. Heel zachtjes loop ik over het mos, ik vraag de doden toestemming deze plek te mogen betreden en probeer te bevatten wat zich hier moet hebben afgespeeld. Als we teruglopen naar de auto rijdt een jongetje op een skelter ons tegemoet, een jonge vrouw probeert zijn tempo bij te houden. Met haar had ik misschien een praatje kunnen aanknopen, maar ik laat het moment gaan. Ze heeft haast en wij ook, we voelen onrust en hebben behoefte om deze koude en vochtige plek snel te kunnen verlaten.

Op de heenweg hebben we Neugnadenfeld via de route Denekamp-Nordhorn aangereden. Op de terugweg verlaten we het Graafschap Bentheim via Uelsen richting Ootmarsum. Veengronden maken plaats voor glooiende zandgronden en ter hoogte van Uelsen breekt de zon al weer door.

Hoofdafbeelding, installatie van Franka Hörnschemeyer, gesitueerd vlak naast de begraafplaats voor de annonieme krijgsgevangenen. Onderdeel van de Route Kunstwegen, een Nederlandse-Duitse kunstroute tussen Zwolle en Nordhorn.

In Arnhem ist uberhaupt nichts los!
Honderd75jaar spoor als kansenkaart voor Oost-Nede...

Related Posts

 

Reacties

Er zijn nog geen reacties gegeven. Wees de eerste die een reactie geeft
Reeds Geregistreerd? Hier Aanmelden
Gast
zondag 18 augustus 2019

Excursies

Het Ruhrgebied (inschrijving gesloten 27/5/2019)

Ruimtemakers-Oost/GSRO 2019
Vrijdag 14 juni 2019 (Het maximale aantal deelnemers is bereikt 27/05/2019)
Dwalen door een steeds weer verrassend Ruhrgebied

Jullie kennen natuurlijk allemaal het Ruhrgebied. Tenminste, dat dachten jullie. Want wij hebben voor jullie een aantal verrassende plekken in het Ruhrgebied gevonden. Reden om onze GSRO-excursie dit jaar in het Ruhrgebied te laten plaatsvinden.


Programma:
Het programma ziet er als volgt uit:
• We vertrekken vanuit Arnhem bij de achterzijde van het centraal station. De autoliefhebbers pikken we op bij Van der Valk in Duiven.
• Dan rijden we in een keer door naar Essen. De mooiste tuinstad van het Ruhrgebied (en ook van Duitsland): We bezoeken Margarethenhöhe, gesticht door de familie Krupp.
• Vervolgens brengen we een bezoek aan het Unperfecthaus, inclusief lunch. Een wel heel bijzonder ‘bedrijfsverzamelgebouw’ voor kunstenaars, ZZP-ers en maatschappelijke ondernemers.
• Na de lunch gaan we naar een van de haldes (voormalige sintelbergen), te weten de Halde Haniel (zie foto hieronder), op de grens van Oberhausen en Bottrop. Daar zullen we een spirituele wandeling maken van ongeveer 2 uur.
• Dit haldelandschap geeft je het gevoel in Schotland te zijn. En laat je zien hoe groen het Ruhrgebied feitelijk is. Op het eerste gedeelte is een kruisweg aangebracht met referentie naar de mijnbouw. Halverwege domineert een groot wit kruis het landschap. In het hoger gelegen gedeelte loop je over het zwarte kolengruis langs een in de berg uitgegraven theater en ervaar je het magische effect van een land art project van rechtopstaande beschilderde spoorbielzen en kijk je met helder weer uit tot voorbij het Ruhrgebied.
• Voor diegenen die niet zo goed ter been zijn is in plaats van een bezoek aan Halde Haniel een alternatief ingebouwd: Bezoek aan de Antonyhütte. Verstopt in het stadsdeel Osterfeld vind je een idyllisch groen landschap met oud vakwerkpand (ooit directiegebouw, nu museum) en een ‘industriearcheologisch’ park (onderdeel van het LVR museum Oberhausen) Hier op deze plek bevindt zich de wieg van het Ruhrgebied en werd voor het eerst op industriële wijze steenkool gewonnen.
• Na de Halde Haniel/ cq de Antonyhütte gaan we naar Eisenheim (stadsdeel Sterkrade).
Eisenheim is de eerste arbeiderswijk van het Ruhrgebied (inmiddels tot monument verklaard), vandaar uit lopen we naar CENTRO (het Neue Mitte). Het winkel- en uitgaansgebied van Oberhausen. In deze wandeling doorkruis je niet alleen een deel van Oberhausen maar doorkruis je ook de tijd. (Alternatief: of met de bus van Eisenheim naar CENTRO en daar op eigen gelegenheid rondkijken).
• We brengen een bezoek aan het oude centrum van Oberhausen (Stadtteil Alt-Oberhausen). Diner bij Pools Jazz Restaurant Gdanska aan het marktplein. Dit gedeelte van Oberhausen laat nog de pracht van weleer zien, anno nu staan veel panden staan leeg of zijn met goedkope ketens gevuld. Dankzij restaurant Gdanska is het plein weer tot leven gekomen.
• Na het diner gaan we weer huiswaarts.


Reisschema (Let op: vertrektijd bus is “hard”, rest is “voorlopig”)
07.45 uur: Verzamelen bij de uitgang van het station Arnhem-Centraal (Sonsbeekzijde);
08.00 uur: Vertrek van de bus vanuit Arnhem;
08.20 uur: Oppikken mensen bij Van der Valk Duiven;
09.30 uur: Aankomst Essen;
11.00 uur: Bezoek Unperfecthaus en lunch;
13.30 uur: Bezoek Halde Haniel of;
14.00 uur: Aankomst Antonyhütte;
16.00 uur: Bezoek Eisenheim
18.30 uur: Bezoek Oberhausen;
20.30 uur: Vertrek naar Arnhem;
21.30 uur: Aankomst Van der Valk Duiven
21.59 uur: Aankomst Arnhem


Kosten
Kosten: 25 euro voor leden. Inclusief lunch en diner.
Introducees zijn ook welkom: Voor hen bedragen de kosten 40 euro.
Het bezoek aan de Antonyhütte is facultatief en is in het programma opgenomen als alternatief voor hen die de wandeling op Halde Haniel te zwaar vinden. De entree is voor eigen rekening (rond de 5 euro).


Aanmelding
Aanmelding via Sonja Scholten via mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Graag aangeven of je in Arnhem Centraal of bij Van der Valk (Duiven) opstapt.
En of je gebruik wenst te maken van het alternatieve programma. Dit in verband met de routeplanning chauffeur.
In verband met de reserveringen die we moeten maken: aanmelden voor 1 juni 2019.


Betaling
Het excursie bedrag dient bij aanmelding te worden overgemaakt op rekeningnummer
NL78INGB 0000989374 t.n.v. GSRO onder vermelding van achternaam en excursie Ruhrgebied 2019.
Vriendelijke groeten namens het bestuur van de GSRO,
Jos van der Mark

De GSRO twittert

Volg nieuws uit de vakwereld en over Oost Nederland via onze twitter tijdlijn hieronder:

Lid worden

De GSRO organiseert zo'n 10 bijeenkomsten per jaar. Kennisuitwisseling en netwerken zijn dan allebei belangrijke onderdelen. Tijdens een broodje voorafgaand aan de bijeenkomst kom je oude en nieuwe bekenden tegen.

Lid worden kost slechts € 40,- per jaar en staat open voor vakgenoten die iets hebben met Oost Nederland. Word ook lid door het formulier in te vullen. Óf stuur een mailtje naar info@gsro.nl om meer informatie op te vragen.

Word nu lid

 

Doel

Het belangrijkste doel van de GSRO is om ervaringen te kunnen uitwisselen onder vakgenoten werkzaam in de ruimtelijk inrichting. Tijdens de bijeenkomsten wordt een actueel onderwerp voor het voetlicht geplaatst. De onderwerpen betreffen het brede vakgebied van de ruimtelijke ordening en ruimtelijke inrichting. De uitwisseling van praktische en theoretische ervaringen tussen vakgenoten vormt een belangrijk aspect.

Leden

Het ledenbestand van de GSRO bestaat uit architecten, stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten, economen, landbouwkundigen, sociaalgeografen, planologen, verkeerskundigen, recreatiedeskundigen en juristen in de publieke of private sector. De GSRO heeft een klein bestuur dat de dagelijkse gang van zaken regelt.

GSRO